Nhãn 'võ thuật' gộp sáu định dạng thi đấu: lỗi hồ sơ khiến tiền tài trợ bị định giá sai

Trên một bảng kết quả nội bộ tôi lưu trong ổ cứng, hai vận động viên nằm chung một mục: võ thuật. Người thứ nhất thi đấu ba hiệp, mỗi hiệp hai phút, thắng theo điểm sau khi đối thủ bị trừ lỗi vì ra khỏi vòng. Người thứ hai bước lên sàn, trình diễn một bài quyền, nhận điểm từ hai bảng giám khảo độc lập, và không va chạm với bất kỳ ai. Cả hai được ghi nhận bằng cùng một danh xưng.

Tôi đếm số cột dữ liệu trong bảng đó có thể dùng để so sánh hai người. Không có cột nào. Không số hiệp, không thời lượng hiệp, không tiêu chí chấm, không đơn vị đo. Một bảng kết quả không thể đối chiếu chéo là một bảng kết quả không dùng được cho bất kỳ quyết định nào — kể cả quyết định trao suất thi đấu, quyết định tài trợ, hay quyết định mức lương.

Võ thuật trong tiếng Việt là một danh từ, không phải một bộ luật. Trên thực tế, nó đang gánh ít nhất sáu hệ thống thi đấu, mỗi hệ thống có đồng hồ riêng, cách tính điểm riêng và cấu trúc rủi ro riêng.

Quyền anh chuyên nghiệp: mười hai hiệp, mỗi hiệp ba phút, chấm theo thang mười điểm cho từng hiệp. Quyền anh Olympic: ba hiệp, mỗi hiệp ba phút, chấm theo tiêu chí trúng đòn rõ ràng. MMA theo luật thống nhất: ba hiệp năm phút; trận tranh đai năm hiệp. Muay Thái: ba hiệp ba phút ở các sự kiện quốc tế lớn, năm hiệp theo lối truyền thống. Tán thủ: ba hiệp hai phút. Quyền thuật thi đấu: hai lượt trình diễn, chấm trên thang điểm tổng, có bảng đánh giá độ khó riêng.

Sáu định dạng, một nhãn. Và đây là điểm tôi muốn giữ lại: một nhãn quá rộng là lỗi thiết kế cơ sở dữ liệu, và lỗi thiết kế cơ sở dữ liệu luôn xuất hiện lại ở dòng tiền.

Trong kỳ chuyển nhượng, dòng tiền chảy qua đúng cái nhãn đó. Nhà tài trợ ký hợp đồng với vận động viên võ thuật. Đài truyền hình mua gói võ thuật. Nhà cái mở kèo cho võ thuật. Không bên nào hỏi bộ luật nào đang được áp dụng, vì câu hỏi đó làm chậm hợp đồng.

Tôi đã dành nhiều tháng đối chiếu cách hồ sơ vận động viên được lập ở cấp câu lạc bộ và ở cấp liên đoàn. Khoảng cách lớn nhất nằm ở chỗ mỗi bên dùng một từ điển khác nhau. Liên đoàn ghi theo nội dung: tán thủ hạng cân 60kg, quyền thuật nam, đối kháng nữ. Câu lạc bộ ghi theo mục tiêu tài trợ: võ thuật. Khi hai bảng gặp nhau trong một hồ sơ xin tài trợ, phần chi tiết bị cắt bỏ và phần nhãn chung được giữ lại.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi trực tiếp các trận đấu ở cả sàn quyền anh lẫn sàn tán thủ, tôi nhận ra một chi tiết nhỏ: người ghi biên bản ở hai nơi dùng hai mẫu khác nhau, và không mẫu nào có trường bộ luật. Người ghi biên bản không sai. Mẫu sai.

Về mặt kế toán, việc này có vẻ vô hại. Về mặt định giá, nó tạo ra ba sai lệch.

Sai lệch thứ nhất là thời lượng. Một buổi tối quyền anh chuyên nghiệp có thể chứa mười hai hiệp đấu chính, tức khoảng bốn mươi lăm phút võ đài thực tế, cộng thời gian giới thiệu và nghỉ giữa hiệp. Một buổi trình diễn quyền thuật có thể chứa hai mươi lượt thi, mỗi lượt chưa tới hai phút. Cùng gọi là một sự kiện võ thuật, nhưng lượng nội dung để bán khác nhau nhiều lần. Gói tài trợ tính theo sự kiện sẽ định giá hai thứ khác nhau bằng cùng một mức giá.

Sai lệch thứ hai là rủi ro. Quyền anh chuyên nghiệp và MMA có rủi ro chấn thương não tích lũy, được quản lý bằng hạn chế số trận mỗi năm, bằng thời gian cấm thi đấu sau knockout, bằng kiểm tra y tế định kỳ. Quyền thuật thi đấu có rủi ro chấn thương cơ học do khối lượng luyện tập, và không có cơ chế cấm thi đấu sau va chạm vì không có va chạm. Gộp hai nhóm vào một nhãn bảo hiểm là cách nhanh nhất để một bên trả phí cho rủi ro của bên kia, hoặc để cả hai bị loại khỏi hợp đồng.

Sai lệch thứ ba là đối chiếu chéo, và đây là phần tôi quan tâm nhất. Khi hồ sơ chỉ ghi võ thuật, không có cách nào xác minh một tuyên bố thành tích. Ba lần vô địch võ thuật có thể là ba lần vô địch một giải phong trào cấp tỉnh, cũng có thể là ba lần vô địch quốc gia ở ba nội dung khác nhau. Người đọc không có công cụ phân biệt, người viết không có nghĩa vụ phân biệt.

Tôi kiểm tra chéo mười bốn hồ sơ vận động viên trong một đợt tập huấn. Chín hồ sơ không ghi rõ bộ luật. Bảy hồ sơ không ghi số hiệp. Năm hồ sơ ghi thành tích nhưng không ghi tên giải. Không hồ sơ nào trong số đó là giả mạo. Tất cả đều hợp lệ, được lập đúng quy trình, chỉ thiếu đúng phần thông tin khiến nó có thể bị kiểm tra.

Một suất thi đấu được trao dựa trên hồ sơ. Một mức lương được đặt dựa trên hồ sơ. Một hợp đồng bảo hiểm được ký dựa trên hồ sơ. Khi hồ sơ không tự mô tả, cả ba quyết định đều trở thành phỏng đoán có đóng dấu.

Một hệ thống ghi chép được thiết kế để không ai kiểm tra được sẽ luôn bị lợi dụng, kể cả khi không ai chủ ý lợi dụng nó. Gian lận chỉ là hệ quả muộn nhất.

Phòng xét nghiệm không biết tên cầu thủ. Đó là lý do tôi tin chúng. Một hồ sơ vận động viên cũng nên được lập theo nguyên tắc đó: ghi bộ luật trước, ghi tên sau. Hợp đồng thường có một trang. Hợp đồng bẩn có cả một phụ lục. Ở đây, phụ lục bị thiếu ngay từ đầu, và sự thiếu vắng đó không bao giờ bị chất vấn, vì nó nằm trong mẫu.

Cách giải thích dễ nhất là đổ lỗi cho biên tập viên lười. Tôi đã thử kiểm tra giả thuyết đó. Nếu nguyên nhân là lười, thì khi có yêu cầu rõ ràng từ phía tài trợ hoặc liên đoàn, nhãn sẽ được tách ra. Trong thực tế, nhãn không được tách ra. Nó được giữ nguyên và được củng cố. Ban tổ chức giữ nhãn chung vì nó cho phép bán một gói tài trợ duy nhất cho nhiều nội dung. Đài truyền hình giữ nhãn chung vì nó cho phép gom giờ phát sóng. Câu lạc bộ giữ nhãn chung vì nó cho phép một vận động viên quyền thuật xuất hiện trong cùng chiến dịch với một võ sĩ đối kháng, và chiến dịch đó trông lớn hơn thực tế.

Ai đó gọi sự mơ hồ là sản phẩm phụ. Nó là sản phẩm chính. Điều này giải thích tại sao các nỗ lực chuẩn hóa thuật ngữ trong ngành thường thất bại. Chúng nhắm vào từ ngữ, trong khi lợi ích nằm ở cấu trúc. Ai cũng đồng ý rằng nên ghi rõ bộ luật. Không ai muốn là người đầu tiên ghi rõ, vì người đầu tiên ghi rõ sẽ có một gói tài trợ nhỏ hơn.

Có một phần hợp lý trong lập luận của phe giữ nhãn rộng: với khán giả phổ thông, khác biệt giữa sáu định dạng là quá nhỏ so với chi phí giải thích. Lập luận đó chỉ đúng ở tầng trình bày. Nó không đúng ở tầng hồ sơ. Một khán giả có thể không cần biết tán thủ chấm điểm thế nào. Một nhà tài trợ thì cần, vì họ đang trả tiền cho một thứ mà họ không định nghĩa được.

Ngành này không thiếu dữ liệu. Nó thiếu một quy ước rằng dữ liệu phải tự mô tả chính nó. Một hồ sơ vận động viên không cần dài hơn. Nó cần đúng một dòng đầu tiên ghi bộ luật, số hiệp, thời lượng hiệp, thang điểm. Bốn trường. Không có bốn trường đó, mọi thứ phía sau đều là trang trí.

Tôi sẽ theo dõi kỳ chuyển nhượng này bằng đúng một tiêu chí, áp cho mọi hồ sơ tôi nhận được: bộ luật nào. Bên nào trả lời được, hồ sơ đó dùng được. Bên nào không trả lời được, hồ sơ đó chưa phải là hồ sơ — nó là một tờ giới thiệu.

Sân vận động sạch bóng. Phòng thay đồ thì không. Và bảng kết quả treo ở hành lang thì chưa từng sạch.